Γιώργος Γκορέζης*

Η εκκλησία της Αγίας Σοφίας και η Μονή «Χώρα» στη Κωνσταντινούπολη έχουν χαρακτηριστεί από τα Ηνωμένα Έθνη ( UNESCO ) σαν μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Η Αγία Σοφία θεωρείται το αριστούργημα της αρχιτεκτονικής που σχεδιάστηκε από τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο, και η εκκλησία της Μονής «Χώρα» περιέχει ανεκτίμητης αξίας μωσαϊκά και ζωγραφική του 15ου και 14ου αιώνα. Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία συμμετέχει στην συνθήκη προστασίας της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από τις 16 Μαρτίου 1983, και η Αγία Σοφία περιλαμβάνεται στη λίστα με τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, οι τουρκικές αρχές αποφάσισαν στις 10 Ιουλίου 2020 να μεταβάλουν το από το 1934 καθεστώς της από μουσείο σε τζαμί. Το ίδιο έπραξαν και για τη Μονή «Χώρα». Η διπλή αυτή κίνηση της Τουρκίας είναι ενδεικτική της αποξένωσης της από τις αρχές και αξίες του δυτικού πολιτισμένου κόσμου, και της απροκάλυπτης στροφής προς τον ισλαμισμό. Αντικατοπτρίζει την επιθετικότητα ενάντια στη χριστιανική και δυτική κουλτούρα, και συγχρόνως αποτελεί απροκάλυπτη εχθρική ενέργεια προς την ελληνική πολιτιστική παράδοση και τα ελληνικά συμφέροντα γενικότερα.

Σε αντίθεση με τη Τουρκία ο δυτικός κόσμος και η εντεταγμένη σ’ αυτόν Ελλάδα χρησιμοποιούν πολιτικές που επιδρούν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι με την λεγόμενη ισχύ της ήπιας συμπεριφοράς (soft power ). Σαν εργαλεία της εξωτερικής τους πολιτικής χρησιμοποιούν μεταξύ των άλλων τη τέχνη, τα γράμματα, τη μουσική, τη ποίηση και τη λογοτεχνία. Υποστηρίζουν τα θρησκευτικά δικαιώματα των μειονοτήτων, σέβονται και τηρούν τον διεθνή νόμο, προωθούν την ειρήνη, το συμβιβασμό, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ενώ ο προερχόμενος από τη στέπα έποικος της περιοχής έχει διαφορετική κουλτούρα, και απειλεί ότι «θα έλθει μια νύχτα ξαφνικά». Δεν μετράει γι’ αυτόν η διπλωματία, ο πολιτισμός και η ιστορία , αλλά αποκλειστικά και μόνο η χρήση της βίας ( hard power ), και το τηρεί ακόμα και σ’ ότι αφορά σε μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο όρος εν προκειμένω hard power καθιερώθηκε στο πανεπιστήμιο Harvard από τον Joseph Nye, και αναφέρεται κυρίως στη διπλωματία, και ο Erdogan παρερμήνευσε τη πραγματική του έννοια, και θεωρεί ότι μπορεί να τον χρησιμοποιεί σαν μέσον πίεσης και καταναγκασμού.

Για την εθνική ασφάλεια της Ελλάδος δεύτερος βασικός πυλώνας, πρόσθετα με την ασφάλεια της εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της, είναι η ασφάλεια της κουλτούρας και του πολιτισμού της. Σύμφωνα με την Μπριτάνικα η ασφάλεια της κουλτούρας και της παράδοσης προστατεύει από απειλές εναντίον, μεταξύ των άλλων, της γλώσσας, των ιδεών, των ηθών, των αντιλήψεων, των ηθικών κωδίκων, των τεχνικών και των εργαλείων της τέχνης, των παραδόσεων και των εθίμων. Περιλαμβάνει αμφότερα τη φυσική προστασία της κληρονομιάς από δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως και την διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας, με την έννοια των εθίμων, των παραδόσεων, κ.τ.λ. Όλα αυτά συμβάλλουν στη κοινωνική συνοχή και τη αλληλεγγύη μεταξύ των πολιτών. Η διατήρηση των πλούσιων παραδόσεων της ελληνοχριστιανικής ορθοδόξου παράδοσης παγκοσμίως είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια της Ελλάδος, και προάγει τα εθνικά της συμφέροντα σε παγκόσμια κλίμακα.  

Ο οργανισμός του ΟΗΕ για την προστασία της παγκόσμιας κληρονομιάς προχώρησε στις 16 Νοεμβρίου 1972 σε ανάλογη συνθήκη,  με το άρθρο 1 να περιλαμβάνει όλα τα μνημεία, κτίρια ή χώρους ανεκτίμητης παγκόσμιας αξίας, από πλευράς ιστορικής, καλλιτεχνικής, επιστημονικής, αισθητικής, εθνολογικής, σαν κληρονομιά κουλτούρας. Στο άρθρο 4 η συνθήκη καθορίζει ότι κάθε κράτος που συμμετέχει στην συνθήκη είναι υποχρεωμένο να εξασφαλίζει τη προστασία, τη συντήρηση και την διάδοση στις μελλοντικές γενεές της κληρονομιάς αυτής, και με το άρθρο 8 συγκροτήθηκε η Παγκόσμια Επιτροπή Κληρονομιάς για την φυσική και πνευματική προστασία των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς.